TE là viết tắt của Trung lượng và Vi lượng (Secondary & Trace Elements). Dòng chữ "+TE" trên bao phân nghĩa là sản phẩm có bổ sung thêm các nguyên tố dinh dưỡng trung lượng (canxi, magie, lưu huỳnh) và vi lượng (kẽm, đồng, bo, mangan, sắt, molypden) bên cạnh đạm, lân, kali [1]. TE cần thiết khi đất trồng thiếu các nguyên tố này, nhưng không phải lúc nào cũng bắt buộc phải mua loại có TE.

Bảng phân loại nguyên tố trung lượng và vi lượng trên bao phân bón NPK+TE
TE gồm nhóm trung lượng và vi lượng bổ sung.

Điều bà con đang thấy

Trên cùng một loại phân NPK, bà con thấy có bao ghi đầy đủ "NPK 16-16-8", nhưng cũng có bao ghi "NPK 16-16-8+TE" với giá cao hơn đôi chút. Không ít người phân vân không biết +TE là thứ gì, có phải nhà sản xuất thêm chất bột trắng để tăng trọng lượng bao phân hay không, và bỏ thêm tiền có đáng hay không. Một số đại lý bán thêm chữ TE để tăng giá, khiến bà con sợ bị mua đắt.

Vì sao xảy ra — Cơ chế

Cây trồng cần khoảng 17 nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu. Trong đó ba nguyên tố đạm, lân, kali là nhóm cây hút nhiều nhất, gọi là đa lượng. Nhóm còn lại chia làm hai:

  • Trung lượng: Canxi (Ca), magie (Mg), lưu huỳnh (S). Cây cần với lượng trung bình, có vai trò cấu tạo màng tế bào, lõi diệp lục và các acid amin.
  • Vi lượng: Kẽm (Zn), đồng (Cu), bo (B), mangan (Mn), sắt (Fe), molypden (Mo). Cây cần rất ít, tính bằng gram trên một sào, nhưng thiếu sẽ gây rối loạn trao đổi chất [1][2].

Vì sao các nguyên tố này được "phụ thêm" thay vì nằm trong ba con số chính? Bởi vì tỷ lệ NPK trên bao bì chỉ phản ánh đạm, lân, kali. Các nguyên tố còn lại không được tính vào ba con số đó, nên nhà sản xuất ghi chú thêm chữ "+TE" để thông báo sản phẩm có bổ sung [1]. Khi đất thiếu vi lượng cụ thể, dù bón rất nhiều đạm lân kali, cây vẫn có thể còi cọc, ra hoa đậu trái kém, vì thiếu mắt xích trung gian trong chuỗi phản ứng sinh hóa [2].

Giới hạn của bằng chứng

Quy định về việc ghi nhãn và công bố chỉ tiêu chất lượng phân bón được quản lý theo Nghị định số 84/2019/NĐ-CP [1]. Việc có cần TE hay không phụ thuộc vào kết quả phân tích đất của từng vùng, không thể khẳng định chung cho mọi ruộng. Việc thiếu hụt vi lượng thường xuất hiện cục bộ trên đất phèn, đất bạc màu hoặc đất trồng cây ăn trái lâu năm. Nếu đất của mình không thiếu, bỏ thêm tiền mua phân +TE có thể không mang lại hiệu quả khác biệt so với phân thường.

Sơ đồ triệu chứng thiếu kẽm và bo trên lá cây ăn trái
Triệu chứng thiếu vi lượng dễ thấy trên lá.

Vậy làm gì được

  1. Xác định nhu cầu của cây và đất: Cây ăn trái, rau màu trên đất phèn, đất bạc màu thường có nhu cầu vi lượng cao hơn lúa nước trên đất phù sa.
  2. Đọc kỹ bảng thành phần ở mặt sau: Dòng chữ +TE chỉ là tên gọi, phải xem bảng chỉ tiêu ghi rõ kẽm, bo, đồng… chiếm bao nhiêu phần trăm thì mới biết bổ sung được bao nhiêu.
  3. Ưu tiên theo dấu hiệu thiếu: Lá mất màu, đọt chùn, trái rụng non có thể là thiếu kẽm hoặc bo. Nên hỏi cán bộ kỹ thuật và xem triệu chứng trước khi đầu tư phân +TE.
  4. Cân nhắc chi phí: Nếu đất và cây chưa có biểu hiện thiếu, phân thường đã đủ. Phân +TE chỉ nên dùng khi có cơ sở xác định vùng đất thiếu hoặc cây đang có triệu chứng thiếu vi lượng.

Câu hỏi liên quan

TE là viết tắt của từ gì?

TE là viết tắt của "Trace Elements" (nguyên tố vi lượng). Trên bao phân Việt Nam, +TE thường bao gồm cả trung lượng (canxi, magie, lưu huỳnh) và vi lượng (kẽm, bo, đồng, mangan, sắt, molypden).

Trung lượng và vi lượng khác nhau ra sao?

Trung lượng gồm canxi, magie, lưu huỳnh, cây cần với lượng vừa phải và có vai trò cấu trúc lớn. Vi lượng gồm kẽm, bo, đồng, mangan, sắt, molypden, cây cần rất ít nhưng đóng vai trò xúc tác enzyme không thể thiếu.

Đất nào hay thiếu vi lượng?

Đất phèn, đất bạc màu trên vùng cát, đất trồng cây ăn trái lâu năm thường thiếu kẽm và bo. Đất chua mạnh có thể hạn chế sự hấp thu của nhiều nguyên tố vi lượng.

Thiếu vi lượng nhìn ra sao trên cây?

Lá non bị vàng giữa gân lá, đọt chùn ngắn, lóng ngắn, trái nhỏ hoặc rụng non, ra hoa ít. Triệu chứng khó phân biệt bằng mắt nên cần đối chiếu với kết quả phân tích đất hoặc ý kiến cán bộ kỹ thuật.

Tác giả: Kỹ sư Nông học — Phòng Kỹ thuật, CFC Cò Bay

Tài liệu tham khảo

[1] Chính phủ (2019). Nghị định số 84/2019/NĐ-CP về quản lý phân bón. Cổng thông tin điện tử Chính phủ.
— Nguồn này kết luận: Quy định ghi nhãn, công bố chất lượng và phân loại phân bón theo chỉ tiêu thành phần, bao gồm cả nguyên tố trung lượng và vi lượng.
— Điều kiện: Áp dụng toàn quốc.

[2] Viện Thổ nhưỡng Nông hóa (2018). Giáo trình Dinh dưỡng cây trồng. NXB Nông nghiệp.
— Nguồn này kết luận: Vai trò sinh lý của từng nguyên tố trung, vi lượng và triệu chứng thiếu hụt trên cây trồng.
— Điều kiện: Cây trồng nhiệt đới.

Đọc thêm